Collectief project Ornamenta Sacra

Het doel van het collectieve project Ornamenta sacra. Iconologische studie van het liturgische erfgoed uit de Zuidelijke Nederlanden (1400-1700), met onderzoekers uit diverse instellingen (KIK, UCL, KU Leuven), is om een iconologische en antropologische studie uit te voeren van het laatmiddeleeuwse en vroegmoderne liturgische erfgoed van de Zuidelijke Nederlanden (1400-1700), in die periode gekend als ornamenta sacra. Het richt zich op verschillende soorten objecten – vervaardigd van een veelheid aan materialen en technieken (zoals kelken, monstransen, wierookvaten, altaarvazen, kandelaars, kazuifels…) – die fundamenteel zijn voor de ritus en een centrale plaats bekleden in de religieuze kunst uit het verleden. We zullen de herkomst, de aard (materieel, technisch, stilistisch, iconografisch…) en de evolutie van deze productie onderzoeken om een beter begrip te krijgen van zijn religieuze, sociale en artistieke belang in een tijd die werd gekenmerkt door diepgaande liturgische transformaties en religieuze conflicten en hervormingen.

Vanuit dit opzicht is de focus op de Zuidelijke Nederlanden zeer toepasselijk. Gezien zijn ligging in een religieus en cultureel grensgebied lijkt deze streek immers een interessant uitkijkpunt om de wijzigende relaties tussen kunst en liturgie te observeren. Dit spatiotemporele kader zal ons in staat stellen om te achterhalen in welke mate de veranderende normen (vooral na het Concilie van Trente en de daaropvolgende Romanisering van de liturgie), maar ook het politicoreligieuze tumult (zoals de Beeldenstorm van 1566), hun stempel hebben gedrukt op de liturgische praktijken.

De historische antropologie van het zichtbare, het voelbare en het rituele zal ons een methodologisch kader verschaffen om de materiële en symbolische aard, maar ook de ruimtelijke en rituele context van deze objecten tegen het licht te houden. Zo wordt een nieuwe analyse geboden van hun vormen en functies. We zullen ook een originele methodologie ontwikkelen om de banden (in termen van herkomst, typologie of chronologie) te retraceren tussen objecten die deel uitmaken van liturgische sets, die vandaag vaak zijn ontmanteld en verspreid zijn geraakt over verschillende collecties (musea, privécollecties, kerkschatten…).

Het project loopt van oktober 2017 tot september 2020 en wordt gefinancierd door het Federaal Wetenschapsbeleid in het kader van BRAIN-BE.

Meer informatie